Middleton, Gardd Fotaneg Cymru

Agorwyd Gardd Fotaneg Cymru ym mis Mai 2000. Wedi ei lleoli mewn parc a adferwyd o'r deunawfed ganrif, anela'r ardd at gadw planhigion dan fygythiad, hwyluso ymchwil i mewn i amrywiaeth planhigion a darparu profiad trawiadol i ymwelwyr.

Prif ganolbwynt yr ardd yw'r Ty Gwydr Mawr. Wedi ei gynllunio gan yr Arglwydd Norman Foster a Phartneriaid, hwn yw'r ty gwydr mwyaf yn y byd. Mae'n dal casgliad unigryw o blanhigion cyfandirol o bob rhan o'r byd. Mae llawer o'r 1,000 rhywogaeth a gasglwyd yn wynebu dilead yn eu cynefinoedd naturiol. Mae system rheoli hinsawdd soffistigedig yn creu amgylchedd priodol a defnyddir rheolaeth fiolegol yn lle pla-laddwyr.

Mae yna gyfleusterau addysgol, ymwelwyr a chynadledda helaeth ac arddangosiadau planhigion gwych yng Ngardd Fotaneg Cymru. Tu allan i'r prif fan ymweld mae ystad 400 erw a reolir yn organig gan Tir Gofal. Mae ganddi amrywiaeth gyfoethog o gynefinoedd a bywyd gwyllt. Mae ymchwil wyddonol yn canolbwyntio ar gadw planhigion Cymreig prin a dan fygythiad, megis cerddinen y Darren Fach (Sorbus leyana), heboglys Eryri (Hieracium snowdoniense) a'r ganrhi barhaol (Centaurium scilloides). dim ond 16 yn tyfu'n wyllt, Sorbus leyana yw coeden brinaf Prydain

Cynhesir y Ty Gwydr Mawr ac adeiladau eraill gan foiler bio-más, sy'n llosgi pren lleol gwastraff. Cesglir dwr glaw o do'r ty gwydr i'w ddefnyddio yn yr addurniadau dwr ac ar gyfer glanhau peiriannau a thynnu dwr. Ymdrinnir â charthffrwd o'r toiledau gan blanhigion a bacteria yn 'Y Peiriant Byw' cyn dychwelyd i system llynnoedd yr ardd.

Yn 2003, bydd y ganolfan ymchwil wyddonol newydd, yn cwmpasu deorydd bio-wyddoniaeth a busnes amgylcheddol, yn agor. Y nod yw darparu cyngor technegol a busnes i gwmnïau newydd i'w helpu i dyfu'n fusnesau dichonol ac annibynnol o fewn tair blynedd.