Cyngor Bwrdeistref Sirol Pen-y-bont ar Ogwr,Y Swyddfeydd Dinesig, Stryd yr Angel, Pen-y-bont ar Ogwr, CF31 4WB

Ffôn: 01656 643643
Cyfnewid Testun:
18001 01656 643643
Fax: 01656 668126
Email: talktous@bridgend.gov.uk
Sign Video BSL Live

Oriau agor
Ddydd Llun i ddydd Iau 8.30am - 5.00pm
Ddydd Gwener 8.30am - 4.30pm

Sut i dodd o hyd i ni

Ymbelydredd - Radon

Radon

Beth yw Radon?

Mae radon yn nwy ymbelydrol sy’n digwydd yn naturiol. Nid oes blas, arogl na lliw arno ac mae angen dyfeisiau arbenigol i’w ganfod.

Mae radon yn bodoli ym mhobman, fel arfer ar lefelau sy’n achosi risg bach iawn.

Y peth cyntaf y dylai pawb ei wybod yw bod y rhan fwyaf o gartrefi, hyd yn oed mewn ardaloedd y mae’r Llywodraeth wedi’u hadnabod fel ardaloedd y mae radon yn effeithio arnynt, heb broblem radon. Fodd bynnag, mae gan rai cartrefi broblem – ond mewn cartrefi yr effeithir arnynt mae fel arfer yn bosib ymdrin â phroblem radon trwy fesurau syml, effeithiol a chymharol rad.

O ble y daw radon?

Pan fo wraniwm yn dadfeilio, mae’n troi’n radiwm, a phan fo radiwm yn dadfeilio, mae’n troi’n radon. Mae wraniwm i’w gael mewn symiau bychain mewn pridd a cherrig ym mhobman, ond mae’r symiau’n amrywio o le i le. Gall fod amrywiadau amlwg hyd yn oed dros ardaloedd bychain, a gall fod gwahanol lefelau radon rhwng adeiladau cyfagos.

Mae radon yn codi o’r pridd i’r awyr; yn yr awyr agored, mae radon wedi’i wanedu ac mae’r risg y mae’n ei achosi’n fach iawn. Pan ei fod wedi’i gyfyngu i fannau caeëdig, fodd bynnag, gall crynodiadau ddatblygu.

A yw Radon yn beryglus?

Dylid pwysleisio bod radon, pan fo’r crynodiad yn uchel, yn achosi risg difrifol i’ch iechyd. O ganlyniad i ddadfeiliad ymbelydrol radon mae gronynnau’n ymffurfio. Os byddwch yn mewnanadlu’r rhain gallant ddifrodi meinweoedd eich ysgyfaint. Mae nifer o astudiaethau iechyd o amgylch y byd wedi cysylltu radon â chanser yr ysgyfaint.

Beth yw’r Lefel Gweithredu ar gyfer Radon?

Mae pobl sy’n dod i gysylltiad â lefelau uchel o radon yn fwy tebygol o gael canser yr ysgyfaint. Ond gallwch gymryd camau rhwydd, rhad a pharhaol i ostwng lefelau radon dan do mewn tŷ i lefel risg dderbyniol.

Caiff lefelau radon eu mesur mewn Becquerelau am bob metr sgwâr (Bqm-3). Mae’r Llywodraeth wedi pennu lefel o 200 Bqm-3 fel y lefel gweithredu yn y DU ar gyfer anheddau a 400Bqm-3 ar gyfer gweithleoedd.

Beth Ddylai Pobl ei Wneud mewn Ardaloedd yr Effeithir Arnynt?

Mae’r Llywodraeth yn argymell bod pobl mewn ardaloedd yr effeithir arnynt yn profi eu cartrefi i fesur lefelau radon. Mae’r Asiantaeth Diogelu Iechyd (HPA) yn cynnig prawf trwy’r post sy’n golygu monitro radon yn y cartref â dyfeisiau syml, diogel am gyfnod o dri mis. Mae’r prawf yn costio tua £30, gan gynnwys TAW, am ddau synhwyrydd a gall unrhyw un ei archebu. Caiff y dadansoddiad ei wneud gan HPA a chaiff y canlyniadau eu hanfon yn ôl at berchennog yr eiddo.

Mae’r Llywodraeth, HPA a’r Sefydliad Ymchwil Adeiladu (BRE) oll yn argymell, os bydd deiliaid tai yn canfod lefelau radon dan do sy’n uwch na’r Lefel Gweithredu, y dylent gymryd mesurau diogelu rhag radon cyn gynted ag sy’n ymarferol – ac yna wneud y prawf eto i gael tawelwch meddwl.

Sut Mae Radon yn Mynd i Mewn i Eiddo a Ffyrdd o’i Waredu

Mae’n well atal radon rhag dod i mewn i’r tŷ neu, os nad yw hynny’n ymarferol, ceisio’i waredu os yw’n dod i mewn. Dylid amcanu yn y ddau achos at ostwng lefelau radon dan do i lefelau sy’n sylweddol is na’r Lefel Gweithredu.

Mae pum prif ffordd o ostwng lefelau radon:

  • Gosod system swmp radon
  • Gwella’r mesurau awyru dan loriau pren crog
  • Defnyddio mesurau awyru positif yn eich tŷ
  • Selio craciau a bylchau mewn lloriau concrit solet
  • Newid y ffordd y mae eich tŷ’n cael ei awyru

Ydych chi’n Prynu neu’n Gwerthu Tŷ mewn Ardal yr Effeithiwyd Arni gan Radon?

Wrth werthu eiddo mewn ardal yr effeithiwyd arni gan radon, y ffordd orau i’r prynwr a’r gwerthwr fynd i’r afael â’r broblem radon yw trwy fod yn agored ac yn onest. Os nad yw tŷ wedi cael ei brofi i fesur lefelau radon, gall penderfynu ar bris teg ymddangos yn gymhleth.

Fodd bynnag, mae rhai datrysiadau syml i’r problemau:

  • Gofynnwch a yw’r tŷ wedi cael ei brofi
  • Nid yw gwerthwyr dan orfodaeth yn gyfreithiol i wirfoddoli’r wybodaeth sydd ganddynt ond os gofynnwch chi amdani mae’n rhaid iddynt ei rhoi – felly os yw’r tŷ wedi cael ei brofi bydd y gwerthwr yn dweud wrthych. Gofynnwch am gael gweld y llythyr sy’n nodi’r canlyniad.
  • Os nad yw’r tŷ wedi cael ei brofi dylech gymryd y prawf radon yn fuan wedi i chi symud. Gall canlyniadau’r profion amrywio gan ddibynnu ar ffyrdd o fyw deiliaid y tŷ. Hyd yn oed os oes mwy na thri mis i fynd cyn bod y deiliaid presennol yn symud allan, gall fod yn well i chi wirfoddoli i gael y prawf.

Sut Mae Trefnu Pris Gyda’r Gwerthwr?

Ni ddylid gofyn i’r un gwerthwr dderbyn pris is am dŷ yn syml am ei fod mewn ardal yr effeithiwyd arni gan radon – nac ychwaith os yw prawf wedi dangos bod y lefelau radon yn is na’r Lefel Gweithredu. Ond, os yw prawf wedi dangos bod y lefelau radon yn uwch na’r Lefel Gweithredu, dylai’r prynwr a’r gwerthwr gytuno ar ostyngiad teg yn y pris i adlewyrchu costau rhesymol, ac nid y datrysiad drutaf posib.

Yr achos anoddaf i ymdrin ag ef yw pan nad yw’r lefelau radon yn hysbys ar adeg gwerthu’r tŷ. Mae BRE yn ffafrio’r bond radon fel datrysiad i’r broblem hon ac mae wedi profi’n boblogaidd gyda phrynwyr a gwerthwyr. Bydd swm o arian yn cael ei neilltuo o’r arian a gaiff ei dalu am y tŷ wrth ei werthu nes bod prawf radon wedi cael ei wneud. Dylid trafod y bond radon gyda’r cyfreithiwr.

Mwy o Wybodaeth

Gellir cael gwybodaeth gan ddefnyddio’r dolenni canlynol:

Last Updated: 21/02/2013
Level A conformance icon, W3C-WAI Web Content Accessibility Guidelines 1.0 Valid XHTML 1.0 Transitional Valid CSS! Link to Gov.uk - public services all in one place National Assembly for Wales Browsealoud