Cyngor Bwrdeistref Sirol Pen-y-bont ar Ogwr,Y Swyddfeydd Dinesig, Stryd yr Angel, Pen-y-bont ar Ogwr, CF31 4WB

Ffôn: 01656 643643
Cyfnewid Testun:
18001 01656 643643
Fax: 01656 668126
Email: talktous@bridgend.gov.uk
Sign Video BSL Live

Oriau agor
Ddydd Llun i ddydd Iau 8.30am - 5.00pm
Ddydd Gwener 8.30am - 4.30pm

Sut i dodd o hyd i ni

Deddf Galluedd Meddyliol, 2005

Daeth y Ddeddf Galluedd Meddyliol yn gyfraith ym mis Ebrill 2005. Daeth i rym yn 2007. 

Daeth y Trefniadau Diogelu rhag Colli Rhyddid (DoLS) – diwygiad i Ddeddf Galluedd Meddyliol 2005 – i rym ar 1 Ebrill 2009.

Beth Mae’r Ddeddf yn ei Wneud?

Bob dydd mae pobl yn gwneud penderfyniadau ynghylch pethau yn eu bywydau. Galluedd meddyliol yw’r enw ar y gallu i wneud y penderfyniadau hyn.

Mae’r ddeddf hon yn cefnogi pobl sy’n cael anhawster gwneud penderfyniadau drostynt hwy eu hunain neu sy’n dymuno cynllunio ar gyfer y dyfodol rhag ofn y byddant yn methu â gwneud penderfyniadau yn y dyfodol. 

Fe sefydlodd y ddeddf swydd y Gwarcheidwad Cyhoeddus ac fe ddiwygiodd bwerau’r Llys Gwarchod. (Ceir mwy o wybodaeth am hyn ar wefan Llywodraeth Cymru)

Os nad oes gan y Person sydd â diffyg galluedd deulu na ffrindiau i’w gynrychioli, yn awr mae dyletswydd statudol i benodi cynrychiolydd â thâl (Eiriolwr Annibynnol Galluedd Meddyliol).

Mae’r Trefniadau Diogelu rhag Colli Rhyddid yn rhoi amddiffyniad cyfreithiol i bobl sydd wedi, neu a allai golli eu rhyddid, er enghraifft mewn ysbyty neu gartref gofal. Mae amddifadu rhywun o’i ryddid heb ddilyn y broses gyfreithiol briodol yn groes i Gonfensiwn Ewrop ar Hawliau Dynol.

Mae Llywodraeth Cynulliad Cymru wedi cyhoeddi cod ymarfer ar y Trefniadau Diogelu rhag Colli Rhyddid.  

Pum egwyddor statudol allweddol y Trefniadau Diogelu yw:

1. Mae’n rhaid tybio bod gan berson alluedd oni bai y canfyddir fod ganddo/ganddi ddiffyg galluedd.

2. Ni ddylid trin person fel rhywun nad yw’n gallu gwneud penderfyniad oni bai fod pob cam ymarferol i’w helpu i wneud hynny wedi cael eu cymryd a hynny heb lwyddiant.

3. Ni ddylid trin person fel rhywun nad yw’n gallu gwneud penderfyniad dim ond am ei fod yn gwneud penderfyniad annoeth.

4. Mae’n rhaid i weithred a gyflawnir, neu benderfyniad a wneir, dan y Ddeddf hon er mwyn neu ar ran person sydd â diffyg galluedd gael ei chyflawni, neu ei wneud, er budd pennaf y person.

5. Cyn y cyflawnir y weithred, neu y gwneir y penderfyniad, mae’n rhaid ystyried a all y diben y mae’i angen ar ei gyfer gael ei ateb yr un mor effeithiol mewn ffordd sy’n cyfyngu’n llai ar hawliau a rhyddid gweithredu’r person.

Pwy all atgyfeirio?

Unrhyw Awdurdod Rheoli (h.y. Rheolwr Cartref Preswyl, Nyrsio neu Ward mewn Ysbyty).

Unrhyw drydydd parti sy’n teimlo bod y person yn Colli Rhyddid. (e.e. Gweithiwr Cymdeithasol, Arolygydd AGGCC, Aelod o’r Teulu, ymwelydd, neu eiriolwr).

Asesiadau dan y Trefniadau Diogelu rhag Colli Rhyddid

Unwaith y mae cais wedi cael ei wneud, bydd yn rhaid i’r Corff Goruchwyliol (Yr Awdurdod Lleol neu’r Bwrdd Iechyd yn yr ardal lle mae’r person yn colli rhyddid) benodi ‘aseswyr’ i asesu pob un o’r ‘meini prawf cymhwyso’ canlynol yn gadarnhaol:

  • bod yr unigolyn dros 18;
  • bod yr unigolyn heb fod yn ei iawn bwyll (asesiad iechyd meddwl);
  • bod gan yr unigolyn ddiffyg galluedd;
  • nad yw’r unigolyn yn ddarostyngedig i Ddeddf Iechyd Meddwl 1983 (ac felly’n anghymwys i gael triniaeth dan Ddeddf Galluedd Meddyliol 2005);
  • na fyddai unrhyw achos o golli rhyddid yn gwrthdaro ag unrhyw benderfyniadau dilys a wnaed rhag blaen gan yr unigolyn, neu dan atwrneiaeth arhosol
  • mai colli rhyddid fyddai orau er budd pennaf yr unigolyn .

Mae’n rhaid cwblhau’r asesiadau Budd Pennaf o fewn 21 diwrnod i dderbyn cais. 

Os yw’r achos yn cwrdd â’r holl feini prawf yna mae’n rhaid i’r Corff Goruchwyliol roi awdurdodiad. Yr hyd hwyaf posib ar gyfer awdurdodiad safonol yw 12 mis.

Mae’n rhaid i’r awdurdodiad fod yn ysgrifenedig a chynnwys y diben colli rhyddid, y cyfnod o amser, unrhyw amodau sy’n gysylltiedig, a’r rhesymau y mae’r achos yn cwrdd â phob un o’r meini prawf cymhwyso. 

Gall apeliadau yn erbyn penderfyniadau gael eu cyflwyno gerbron y Llys Gwarchod.

Manylion cyswllt ar gyfer Cyngor Bwrdeistref Sirol Pen-y-bont ar Ogwr fel Corff Goruchwyliol
Rhif Ffacs Diogel ar gyfer atgyfeiriadau 01656 642483
Cydlynydd y Trefniadau Diogelu rhag Colli Rhyddid, Ffôn 01656 642213
Rheolwr Grŵp, Iechyd Meddwl 01656 642476

Last Updated: 05/11/2013
Level A conformance icon, W3C-WAI Web Content Accessibility Guidelines 1.0 Valid XHTML 1.0 Transitional Valid CSS! Link to Gov.uk - public services all in one place National Assembly for Wales Browsealoud